ANONİM ŞİRKETLERDE PAY TÜRLERİ, PAY SAHİPLİĞİNİN KAZANILMASI ve KAYBEDİLMESİ
Borsa uygulamalarında en sık gördüğümüz şirket türlerinden birisi anonim şirketlerdir. Pay senetlerinin kolay alınıp satılabilmesi ve şirket borçlarından ortakların sorumlu tutulmaması gibi kurallardan dolayı piyasada çok fazla ilgi görürler. Bu yazımızda sizlere piyasada en çok tercih edilen şirket türlerinden birisi olan anonim şirketin ne olduğundan, pay türlerinden, pay sahipliği kavramından ve paylarının kazanılma ve kaybedilmesi durumundan kısaca bahsettik.
ANONİM ŞİRKET
Bir veya birden fazla kişinin bir sözleşme ile kurdukları sermayesi belirli paylara bölünmüş tüzel kişiliğinin bulunmasından dolayı borçlardan yalnız şirket malvarlığı ile sorumlu tutulan kanuna göre ticaret şirketi sayılan şirketlerdir.
Anonim şirketlerde pay sahibi olmanın olumlu yanı payını istediğin zaman 3. Kişiye devretmenin diğer ticaret şirketlerine göre çok daha kolay olmasıdır. Büyük paylar toplamaya ve küçük sermayeleri ekonomiye kazandırmaya elverişlidir. Hukuksal olarak en karlı yanı ise pay sahiplerinin şahsi malvarlığı ile sorumlu olmaması kuralıdır. Bu sayede şirketin borca batık duruma düşmesi durumunda şirkette ki pay sahipleri hiçbir şekilde şahsi malvarlığı ile sorumlu olmamaktadır. Bu yüzden borsada en çok tercih edilen şirket türlerinden birisidir.
Anonim şirketlerde gerçek veya tüzel kişi olmasına bakılmaksızın herkes pay sahibi olabilmektedir.
ANONİM ŞİRKETLERDE PAY ve PAY SAHİPLİĞİ KAVRAMI
PAY
Türk Ticaret Kanununa göre itibari değeri en az 1 kuruş olan esas sermayenin belirli bir sayıya bölünmesiyle oluşan değere pay denilir. Payın bağlandığı kıymetli evrakı ifade etmek için de kullanılır.
Pay senedi kendisine sahip olan pay sahibine adedi oranında şirkette pay sahipliğinden doğan haklarını kullanma imkanı sağlar. Pay sahibi şirkette elde ettiği pay adedi oranınca hak ve borçlara sahip olur. Paylar genel olarak kıymetli evraka bağlanır ama bunun bir zorunluluğu yoktur. Kıymetli evraka bağlanmayan paylara çıplak pay adı verilir.
PAY TÜRLERİ
Paylar vermiş oldukları haklar şirkete taahhüt edilen sermaye türü payın itibari değeri gibi çeşitli tasniflere tabi tutulurlar.
Nakit Karşılığı Pay – Ayın Karşılığı Pay
Pay sahiplerinin anonim şirkete nakit taahhüt ederek getirdiği paya Nakit Karşılığı pay adı verilir.
Ayın karşılığı payda ise pay sahibi şirkete sermaye olarak nakit dışında bir sermaye getirir. Üzerinde sınırlı bir ayni hak bulunmayan nakden değerlendirilebilen ve devredilebilen mallar ayni sermaye olarak getirilebilir. Türk Ticaret Kanunu madde 343’e göre konulan ayni sermayeye şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi tarafından değer biçilir.
Oy Hakkı Olan – Oy Hakkından Yoksun Pay
Her bir payın en az bir oy hakkı bulunmaktadır. Bazı durumlarda şirketler yönetimde istikrarı sağlamak için piyasaya oy hakkından yoksun paylar çıkarabilmektedir.
İtibari Değeri Olan – İtibari Değeri Olmayan Pay
Türk Ticaret Kanununa göre payın itibari değeri en az 1 kuruş olabilir. İtibari değer pay sahipliğinden doğan haklardan yararlanılmasında esas alınan bir temel ölçüttür. Pay sahipleri sermayeye, net karına ve şirketin tasfiyesi sonucunda kalan sermayeye payları oranında katılma hakkına sahiplerdir. TTK madde 434’e göre pay sahipleri oy haklarını paylarının sağladığı itibari değeri ile orantılı olarak kullanırlar. Kanunun belirlediği 1 kuruştan aşağı değerde itibari değeri olmayan payın çıkartılması kanunen yasaklanmıştır. İtibari değeri olmayan paylar çıkartarak 3. Kişilere zarar verenler zarar verdikleri kişilere karşı müteselsilen sorumlu olurlar.
TTK madde 347’ye göre anonim şirketler payları için belirlediği itibari değerden daha yüksek değerde paylar çıkarabilirler. Bunun için esas sözleşmelerinde hüküm bulunması gerekir veya buna yönelik bir genel kurul kararı almaları gerekmektedir. TTK madde 519’a göreçıkartılan itibari değeri yüksek olan paylarda ki değer ile payın asıl itibari değerinin üzerinde ki farka Agio veya prim adı verilmektedir.
İmtiyazlı Pay – Adi Pay
İmtiyazlı pay, adi paylara tanınmayan bazı hakların ve ayrıcalıkların tanındığı paylara denir. Anonim şirketler bu hak ve ayrıcalıkları şirketin ana sözleşmesini değiştirmek suretiyle tanıyabilirler. Bu imtiyazlar karda imtiyaz yada oy hakkında imtiyaz gibi çeşitli şekilde olabilir. En çok bilinenleri oy hakkında imtiyazlı paylardır. Her bir pay senedi pay sahibine genel kurulda bir oy hakkı verir. Oy hakkında imtiyazlı pay ise pay sahibine genel kurulda en çok 15 oy verme hakkı tanır.
Bedelli Pay – Bedelsiz Pay
Anonim şirketler sermayesini arttırmak amacıyla iç veya dış kaynakları kullanması gerekir. Şirketin İç kaynaklarını kullanarak yaptığı sermaye artırımında çıkardığı paylar bedelsiz olur ve artırımın ticaret siciline tescili anında mevcut pay sahiplerine dağıtılır.
Dış kaynaklardan yapılan sermaye artırımında ise mevcut pay sahiplerinin veya dışarıdan gelen 3. Kişilerin pay bedellerini ödemeleri gerekmektedir. Bu paylara ise bedelli pay denir.
ANONİM ŞİRKETLERDE PAY SAHİPLİĞİ
Çıplak paya yada pay senedine sahip olan gerçek veya tüzel kişilere pay sahibi denir. Bir gerçek veya tüzel kişi birden çok payın sahibi olabileceği gibi bir payın birden çok sahibi de olabilir. Bu durumda Türk Ticaret Kanuna göre payın yönetimi için ortak bir temsilci atamaları gerekmektedir. Adi ortaklık miras ortaklığı gibi tüzel kişiliği bulunmayan yapıların tüzel kişilik adına pay sahibi olabilmeleri mümkün değildir ancak bu durumda TTK madde 477 hükmü gereğince bir payın birden fazla pay sahibinin bulunması hükümleri işletilir.
Anonim şirketlerde pay edinebilmek için Kanun koyucu TTK da özel bir ehliyet kuralı getirmemiştir. TMK hükümleri gereğince hak ehliyetine sahip olan herkes pay sahibi olabilmektedir.
ANONİM ŞİRKETLERDE PAY SAHİPLİĞİNİN KAZANILMASI
Anonim şirketlerde pay sahipliği aslen veya devren kazanılabilir. Anonim şirketlerde aslen kazanma; kuruluşta veya sermaye artırımında sermaye taahhüdünde bulunulması yolu ile yada şirketin bir başka şirket ile birleşmesi veya şirketin tür değiştirmesi yolu ile bu işlemlerin sonucunda çıkarılan çıplak payların yada pay senetlerinin kazanılmasıdır. Anonim şirketlerde devren kazanma`; önceden çıkartılan çıplak payın yada pay senedinin satış, bağış, miras gibi olaylarla kazanılmasıdır.
ANONİM ŞİRKETLERDE PAY SAHİPLİĞİNİN KAYBEDİLMESİ
Pay sahipliğinin kaybedilmesi; payın devredilmesi, şirket birleşmesinde zorunlu yada ihtiyari şekilde ayrılma akçesinin öngörülmesi, sermaye koyma borcu edinen bir kimsenin bu borcu yerine getirmemesi, şirketin ticaret sicilden kaydının silinmesi ile tüzel kişiliğin sona ermesi, ortaklığın tasfiyesi ve payın sahibinin rızası ile payın itfası yolları ile gerçekleşir. Kanunda yazılan bu yollar sınırlı sayıdadır ve bu yollar dışında başka bir yolla pay sahipliğinin kaybedilmesi mümkün değildir.
“Her hakkı saklıdır. Eteysehukuk.com’dan izin alınmaksızın alınan bilgi ve materyaller nedeniyle hukuki ve cezai yaptırımların tesisi için yasal yollara müracaat edilecektir.”