A) GENEL OLARAK DOLANDIRICILIK SUÇU
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 157-159. maddelerinde düzenlenen dolandırıcılık suçunda; hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişi cezalandırılmaktadır. Dolandırıcılık suçunun en önemli özelliği; suçun hileli davranışlarla işlenmesi ve failin bu hileli davranışlar neticesinde bir menfaat elde etmesidir. Ortada hileli bir davranış yoksa ve fail herhangi bir menfaat elde etmemişse, dolandırıcılık suçundan da bahsedilemez.
B) DOLANDIRICILIK SUÇUNUN FAİLİ VE MAĞDURU
Dolandırıcılık suçunun faili herkes olabilir. Bununla birlikte suçun; tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişiler tarafından, ticari faaliyetleri sırasında ya da kooperatif yöneticileri tarafından, kooperatif faaliyeti kapsamında veyahut serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle işlenmesi, Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçunun daha fazla ceza verilmesini gerektiren nitelikli hallerden bazılarıdır.
Suçun mağduru ise, failin hileli davranışları neticesinde zarara uğrayan gerçek veya tüzel kişidir. Suçun oluşması için, hileli davranışın gerçekleştirildiği kişi ile zarara uğrayan kişi aynı olmak zorunda değildir. Mağdurun ayırt etme gücünün olmaması durumunda -mağdur, dolandırıcılık fiilini ve bunun sonuçlarını algılayamıyorsa-, dolandırıcılık suçunun daha fazla ceza verilmesini gerektiren nitelikli hali oluşur.
C) DOLANDIRICILIK SUÇUNUN MANEVİ UNSURU
Dolandırıcılık, kasten işlenebilen bir suçtur. Buradaki kast; hem hileli davranışa hem bunun sonucunda mağdurun hataya düşürülmesine hem de haksız yarar sağlamaya yönelik olmalıdır.
D) DOLANDIRICILIK SUÇUNA TEŞEBBÜS
Bu suça teşebbüs mümkündür. Suç, başkasının zararına olarak haksız yarar elde edildiği anda tamamlanır. Hileli davranış gerçekleştirilmiş ancak karşı taraf aldanmamışsa veya yarar elde edilememişse, bu durumda suç teşebbüs aşamasında kalmış demektir ve teşebbüs hükümleri uyarınca cezada indirim yapılması gerekir.
E) BASİT DOLANDIRICILIK SUÇUNUN CEZASI (1-5 YIL HAPİS)
Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan, bu yönüyle basit dolandırıcılık suçunu işleyen kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir
F) NİTELİKLİ DOLANDIRICILIK HALLERİ (3-10 YIL HAPİS)
Dolandırıcılık suçunun;
a) Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle,
b) Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle,
c) Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle,
d) Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması suretiyle,
e) Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle,
f) Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında,
g) Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle,
işlenmesi halinde, üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur
G) NİTELİKLİ DOLANDIRICILIK HALLERİ (4-10 YIL HAPİS)
Dolandırıcılık suçunun;
a) Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak,
b) Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,
c) Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla,
d) Sigorta bedelini almak maksadıyla,
e) Kişinin, kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle,
gerçekleştirilmesi halinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
Telefonda dolandırıcılık suçu özellikle son dönemde, uygulamada en sık rastlanan dolandırıcılık suçları arasında yer almaktadır. Telefon ve benzeri araçlardan faydalanmak suretiyle dolandırıcılık suçunda failler mağdurlara ulaşarak kendisini emniyet mensubu, mit görevlisi, terörle mücadele polisi olarak tanıtmak suretiyle işlendiği görülmektedir. Bu anlamda kişinin, telefon ve benzeri iletişim araçlarını kullanarak, kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle dolandırıcılık suçunu işlemesi söz konusu olacağından, nitelikli dolandırıcılık suçunu oluşmaktadır.
H) DOLANDIRICILIK SUÇUNDA ETKİN PİŞMANLIK
Dolandırıcılık suçu tamamlandıktan sonra fakat bu nedenle fail hakkında henüz kovuşturma başlamadan önce failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde, verilecek ceza üçte ikisine kadar indirilir. Etkin pişmanlığın, kovuşturma başladıktan sonra fakat hüküm verilmeden önce gösterilmesi halinde, verilecek ceza yarısına kadar indirilecektir.
I) DOLANDIRICILIK SUÇUNDA ŞİKAYET
Dolandırıcılık suçu kural olarak şikayete tabi suçlardan değildir. Dolayısıyla suçun soruşturulması ve kovuşturulması olayın adli makamlara intikaliyle birlikte re’sen yapılmaktadır.
J) DOLANDIRICILIK SUÇUNDA UZLAŞTIRMA
Dolandırıcılık suçunun basit hali yani temel şekli uzlaştırmaya tabi suçlar kategorisindedir. Bu anlamda gerek soruşturma gerekse kovuşturma aşamasında öncelikli olarak uzlaştırmaya ilişkin olan prosedürlerin uygulanması gerekir. Şayet suçun faili ile mağduru arasında uzlaşma sağlanamaz ise fail hakkında yargılamaya devam edilir. Ancak fiil nitelikli dolandırıcılık vasfında ise uzlaştırma söz konusu olmayacaktır.
K) DOLANDIRICILIK SUÇUNDA ZAMANAŞIMI
Dolandırıcılık suçunun temel şekli bakımından zaman aşımı süresi Ceza Muhakemesi Kanunu ilgili hükümleri uyarınca suçun ve failin öğrenildiği tarihten itibaren 8 yıldır.
Nitelikli dolandırıcılık suçu bakımından zaman aşımı süresi ise 15 yıldır.
L) DOLANDIRICILIK SUÇUNDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME
Basit dolandırıcılık suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi, nitelikli dolandırıcılık suçunda ise görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesi’dir. Davanın görüleceği yer, yani yetkili mahkeme ise suçun işlendiği yer mahkemesidir.
Her hakkı saklıdır. Bu yazı içeriğinde yer alan bilgiler, eteysehukuk.com a atıf yapılmaksızın kullanılamaz. Atıf yapmadan, kısmen veya tamamen alıntı yapılması halinde ilgililer hakkında hukuki ve cezai yollara müracaat edilecektir.