Günümüzde enerjinin vazgeçilmez bir tüketim kaynağı olduğu yadsınamayacak bir gerçeklik olup, zamanla yerel hukuk ve uluslararası hukuk organlarınca gerekli düzenlemeler yapılması zorunluluğu hasıl olmuştur.Bu çerçevede ülkemizde 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 4646 Sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu, 5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve 5307 Sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunları başta olmak üzere sair mevzuatlarla kanun koyucu ve ilgili kurumlar düzenlemeler ihdas etmişlerdir.Makalemizde inceleme konumuz olan EPDK’nın kesmiş olduğu idari para cezalarının iptali davaları konusu, 5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu özelinde değerlendirilecektir.
Bilindiği üzere idari yaptırım, idarenin bir yargı kararına gerek olmadan, yasaların açıkça verdiği bir yetkiye dayanarak ve İdare Hukuku ilkelerini dikkate alarak idari işlemlerle uyguladığı cezalardır.İdari yaptırımların hukuka aykırı olarak uygulanmış olmaları durumunda hakları muhtel olanlar ilgili mevzuatlar çerçevesinde yasal haklarını kullanarak hukuka aykırı olarak verilmiş olan idari işlemleri iptal etme haklarına sahiptirler. Günümüzde başlıca tüketim kaynaklarından olan petrolün halka arzında önemli bir fonksiyonu yerine getiren petrol ofisleri, yapılan denetimler neticesinde idari yaptırımlara muhatap olabilmekte ve bu yaptırımların neticesinde de başta idari para cezaları olmak üzere çeşitli yaptırımlarla karşı karşıya kalabilmektedirler.Bu denetimleri yapmakla görevli kurum ise bağımsız bir idari kuruluş olan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumudur(EPDK).Konumuz nezdinde ilgili mevzuat ise sair düzenlemelerle birlikte başlıca olarak petrol piyasasının düzenlenmesine yönelik olarak çıkmış olan 5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu olup 20.12.2003 tarihli ve 25322 Sayılı Resmi gazetede yayınlanmıştır.
Konumuzu detaylıca ele almadan evvel birkaç kavramı ilgili kanuna göre açıklamak yerinde olacaktır.
Bayi: Bayilik faaliyeti için gerekli donanıma sahip gerçek ve tüzel kişileri,
Bayilik: Karşılıklı yükümlülüklerin ekinde fizibilite olan bir sözleşmeye bağlanarak akaryakıt dağıtım şirketleri tarafından gerçek ve tüzel kişilere akaryakıtın kullanıcılara ikmali yetkisi verilmesi işlemini
Dağıtıcı: Akaryakıt dağıtım yetkisi olan ve lisansına işlenmesi halinde depolama, taşıma, ihrakiye ve madeni yağ üretimi işlemleri yapabilen sermaye şirketini,
Kurul: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu
Lisans: Bu Kanuna göre gerçek ve tüzel kişilere piyasada faaliyet gösterebilmeleri için Kurul tarafından izin verildiğini gösterir belgeyi, ifade eder.
İDARİ PARA CEZALARI
Benzin istasyonlarına, dağıtım şirketlerine vs. kesilen idari para cezaları , 5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanununun 19.Maddesinde düzenlenmiştir. İşbu hükümler aşağıda zikredilecektir:
İdari para cezaları (1)
Madde 19-(Değişik:14/2/2019-7164/32 md.)
Bu Kanuna veya ilgili mevzuata aykırı faaliyet gösterilmesi hâlinde sorumluları hakkında Kurulca aşağıdaki idari para cezaları uygulanır:
a) Aşağıdaki hallerde iki milyon Türk Lirasından az olmamak ve on milyon Türk Lirasını geçmemek üzere fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetinden elde edilen net satış hasılatının binde ondördü oranında idari para cezası uygulanır:
1) Rafinerici, dağıtıcı, taşıma, ihrakiye, işleme, depolama, iletim, madeni yağ üretimi ve serbest kullanıcı lisansı kapsamına giren faaliyetlerin lisans almaksızın yapılması.
2) 18 inci maddenin ihlali.
3) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin ihlali.
4) 8 inci maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinin ihlali.
b) Bayilik lisansı sahipleri yönünden (a) bendinde yer alan cezaların yarısı uygulanır.
c) Ulusal marker ekleme işlemlerine nezaret etmek üzere yetki verilen bağımsız gözetim firmalarına, yükümlülüklerini yerine getirmemeleri hâlinde ulusal markere ilişkin olarak lisans sahibine (a) bendi uyarınca uygulanan cezanın dörtte biri uygulanır.
ç) Aşağıdaki hallerde bayilik faaliyetinde bulunanlar hariç olmak üzere sorumlulara, bir milyon iki yüz elli bin Türk Lirasından az olmamak ve altı milyon iki yüz elli bin Türk Lirasını geçmemek üzere fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatının binde onikisi oranında idari para cezası uygulanır:
1) 9 uncu maddede yer alan kısıtlamalara uyulmaması (yedinci fıkra hariç).
2) 5 inci, 6 ncı ve 7 nci maddelerin ihlali.
3) Kurumca, 10 uncu madde gereği yapılan uygulamaların dolaylı veya dolaysız olarak engellenmesi veya engellemeye teşebbüs edilmesi.
d) Aşağıdaki hallerde sorumlulara, beş yüz elli bin Türk Lirasından az olmamak ve iki milyon yedi yüz elli bin Türk Lirasını geçmemek üzere fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatının binde onbiri oranında idari para cezası uygulanır:
1) 4 üncü maddenin üçüncü fıkrasının ihlali.
2) Bayilik faaliyetinde bulunanlar hariç olmak üzere 4 üncü maddenin üçüncü fıkrası ile dördüncü fıkrasının (d) ve (l) bendi dışındaki hükümlerinin ihlali.
3) Bayilik faaliyetinde bulunanlar hariç olmak üzere sahip olunan lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterilmesi.
4) 12 nci maddede yer alan hükümler dahilinde iletim ve depolama tesislerine erişimin dolaylı veya dolaysız olarak engellenmesi.
5) 17 nci maddenin ihlali.
e) Serbest kullanıcı lisansı sahiplerince (d) bendinde yer alan fiillerin işlenmesi hâlinde, elli bin Türk Lirasından az olmamak ve yüz bin Türk Lirasını geçmemek üzere fiilin işlendiğitarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatının binde beşi oranında idari para cezası uygulanır.
f) Aşağıdaki hallerde sorumlulara yüz yirmi beş bin Türk Lirasından az olmamak ve altı yüz yirmi beş bin Türk Lirasını geçmemek üzere fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatının binde onu oranında idari para cezası uygulanır:
1) Lisans almaksızın bayilik faaliyeti yapılması.
2) 9 uncu maddenin yedinci fıkrasının ihlali.
3) 8 inci maddenin ihlali (8 inci maddenin ikinci fıkrasının (b) bendi hariç).
4) Bayilik lisansı sahiplerince lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterilmesi.
5) 4 üncü maddenin üçüncü fıkrası ile dördüncü fıkrasının (d) ve (l) bendi dışındaki hükümlerinin bayilik lisansı sahiplerince ihlali.
6) Bayilik lisansı sahiplerince 10 uncu maddenin ihlali.
g) Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca ulusal petrol stoğu tutma yükümlülüğü bulunan lisans sahiplerine, tespit tarihinde eksik tutulan her bir ton ürün için iki yüz elli Türk Lirası idari para cezası verilir. Eksik tutulan stok miktarının hesabında ton küsuratı dikkate alınmaz. Bu bent kapsamında uygulanan idari para cezası, ulusal petrol stoğunun tamamlayıcı kısmının finansmanı için kullanılır.
ğ) Kurum tarafından yapılan düzenlemeler uyarınca biodizel, etanol ve benzeri harmanlama yükümlülüğü bulunan lisans sahiplerine, eksik harmanlanan her bir metreküp ürün için iki yüz elli Türk Lirası idari para cezası uygulanır.
h) (Ek:29/4/2021-7318/9 md.)Denetim sistemini usulüne uygun olarak kurmak ve uygulamak üzere yetkilendirilen tüzel kişilere, yükümlülüklerini yerine getirmemeleri hâlinde dağıtıcı lisansı sahibine (ç) bendi uyarınca uygulanan cezanın onda biri uygulanır.
ı) Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiği yükümlülüklere, ikincil mevzuat veya lisans hükümlerine, Kurul kararlarına uymayanlara Kurumca yüz on bin Türk Lirasından az olmamak ve beş yüz elli bin Türk Lirasını geçmemek üzere fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatının binde sekizi oranında idari para cezası uygulanır.
Ceza uygulanan bir fiilin iki yıl geçmeden aynı kişi tarafından tekrar işlenmesi hâlinde, idari para cezaları iki kat olarak uygulanır.
Bu Kanunun 20 nci maddesi ve bu madde hükümlerine göre yürütülen idari işlemler, lisans sahibinin Kuruma bildirdiği elektronik tebligat adresine tebliğ edilir. Kuruma bildirilen elektronik tebligat adresine tebligatın zorunlu bir sebeple yapılamaması hâlinde Kuruma bildirilen adrese yapılan bildirim tebligat yerine geçer.
Bu Kanun kapsamında verilen idari para cezaları tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. Süresinde ödenmeyen idari para cezaları, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri gereğince tahsil edilmek üzere ilgili vergi dairesine gönderilir.
Bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarına karşı yargı yoluna başvurulması, ilgili vergi dairesine idari para cezasına ilişkin banka teminat mektubu verilmesi durumu hariç tahsil işlemlerini durdurmaz. Teminat mektubunun miktarı, türü, hangi şartlarda paraya çevrileceği ve diğer hususlar Kurumca yapılacak düzenlemeler ile belirlenir.
Kurul, bu maddede belirtilen fiillerin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetinden elde edilen net satış hasılatının olmaması veya tespitinin yapılamaması hâlinde, tespit edeceği akaryakıt ikmali veya satışı ve benzeri delillerden hareketle fiile ilişkin olarak bu maddenin ilgili bentlerinde belirlenmiş olan oranlar ve asgari azami had dâhilinde, hiçbir tespit yapılamaması hâlinde ise mevzuata aykırı fiili icra edenin petrol piyasası faaliyetinin emsali olabilecek petrol piyasası faaliyetinden elde edilen net satışhasılatını esas almak suretiyle fiile ilişkin olarak bu maddenin ilgili bentlerinde belirlenmiş olan oranlar ve asgari azami had dâhilinde ceza tayininde bulunur.
İLGİLİ İDARİ PARA CEZASINA İTİRAZIN NASIL YAPILACAĞI HUSUSU
İtirazın nasıl ve nereye yapılacağı hususu ilgili kanunun 21/3 . maddesinde zikredilmiştir.İlgili kanun maddesinde kanun koyucu ‘’İdari yaptırım kararlarına karşı yetkili idare mahkemesinde dava açılabilir. Kurul kararlarına karşı açılan her türlü dava öncelikli işlerden sayılır.’’ hükmüyle görevli mahkemenin İdare Mahkemesi olduğunu tayin etmiştir.Yetkili mahkeme ise genel hükümler çerçevesinde tespit edilecektir.Bu bağlamda idari işlemi yapan kurum EPDK olacağı için yetkili mahkeme Ankara mahkemeleridir.Sonuç itibariyle davalarda Ankara İdare Mahkemeleri görevli ve yetkilidir. İptal davasını açmadan önce hakları muhtel olanlar İYUK madde 11’deki ‘’İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.’’ hüküm gereği ilgili işlemi yapan idareye başvuru hakkına sahiptirler.Bu davalar ilgili kanun maddesi gereği ivedikle görülür.
Her hakkı saklıdır. Bu yazı içeriğinde yer alan bilgiler, eteysehukuk.com a atıf yapılmaksızın kullanılamaz. Atıf yapmadan, kısmen veya tamamen alıntı yapılması halinde ilgililer hakkında hukuki ve cezai yollara müracaat edilecektir.