İHALE USULLERİ
Açık ihale usulü, bütün isteklilerin teklif verebildiği usuldür. Belli istekliler arasında ihale usulü, ön yeterlik değerlendirmesi sonucunda idare tarafından davet edilen isteklilerin teklif verebildiği usuldür. Pazarlık usulü, ihale sürecinin iki aşamaları olarak gerçekleştirildiği ve idarenin ihale konusu işin teknik detayları ile gerçekleştirme yöntemlerini ve belli hallerde fiyatı isteklilerle görüştüğü usuldür. Doğrudan temin ise bir ihale usulü değil bir alım yöntemidir. Şikâyet yoluna başvurulamaz ancak hukuka aykırılık iddiaları ile ilgili idare mahkemesinde iptal davası açmak gerekmektedir.
Ancak ihale usulüyle yapılması gereken alımların hukuka aykırı bir şekilde doğrudan temin ile yapıldığı ihalesiz alımlara ilişkin iddialar için Kamu İhale Kurumu’na yapılan itirazen şikâyet başvurularında Kurumun esas yönde inceleme yapıp karara bağladığı başvurular da bulunmaktadır.
İHALE İŞLEMLERİNE KARŞI BAŞVURU YOLLARI
a) Şikâyet:Şikâyet dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yoludur. İdareye yapılır. İstisnalar saklı kalmak kaydıyla şikâyet başvurusu yapılmadan Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikâyet başvurusu yapılması ve nihayetinde İdare Mahkemesi’nde dava açılması mümkün değildir. İhale yetkilisince ihale onayının verildiği tarihten itibaren sözleşmenin taraflarca imzalanıp notere onaylattırılması ve tescili ile noter onayı ve tescili gerekmeyen hallerde ise taraflarca sözleşmenin imzalanmasına kadar geçen süreçteki idari işlem ve eylemlere karşı aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından yapılacak başvuruların öncelikle ihaleyi yapan idareye yapılması gerekir.
b) İtirazen Şikâyet: İdareye yapılan başvurunun idare tarafından reddedilmesi veya şikâyet üzerine süresi içinde (Şikâyet başvurusundan itibaren 10 günlük süre) içerisinde karar alınmaması (zımni red) halinde Kamu İhale Kurumu’na yapılan başvurudur. İtirazen şikâyet olarak doğrudan kuruma başvurulacak istisnai haller üç kısma ayrılır:
- Şikayet başvurusu üzerine idare tarafından şikayet dilekçesinin kayıtlara alındığı tarih veya sonrasında herhangi bir nedenle alınan ihalenin iptali kararına karşı yapılan başvuru.
- İtirazen şikayet üzerine kurul tarafından başvurunun reddine veya düzeltici işlem belirlenmesine karar verildikten sonra idare tarafından verilen ihalenin iptali kararına karşı yapılan başvuru.
- İdareye şikayet başvurusunda bulunmayan aday veya istekliler bir başka istekli tarafından yapılan şikayet başvurusu üzerine idarenin aldığı karar kendilerine de bildirildiğinden bu kararlardan bir hak kaybına veya zarar uğradığı veya zarara uğramasının muhtemel olduğu iddiasıyla ve şikayet başvurusuna ilişkin olarak verilen kararda belirtilen hususlarla sınırlı olarak doğrudan kuruma itirazen şikayet başvurusunda bulunabilir. Bu haller dışında Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikayet başvurusu yapılması mumkün değildir. Kamu İhale Kurumu’nun nihai kararlarına karşı tekrar kuruma itirazen şikayet başvurusunda bulunulamaz.
İHALE İŞLEMLERİNE KARŞI BAŞVURU SÜRELERİ
a) İdareye Şikayet Süresi:Genel olarak şikayete konu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gerektiği tarihi izleyen günden itibaren 10 gündür. Ancak pazarlık usulünün (b) ve (c) bendine göre yapılan ihalede 5 gündür. Bu süre sınırlamasının yanı sıra ilan ile ön yeterlilik veya ihale dokümanına yönelik şikayet en geç ihale veya son başvuru tarihinden 3 iş günü öncesine göre yapılır. Bu süreler hak düşürücü süredir.
b) Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikayet başvuru süresi:Kural olarak 10 gündür. Şikayet veya itirazen şikayet üzerine idare tarafından alınan iptal kararlarına karşı ise 5 gündür. Hak düşürücü süredir.
İlana yönelik başvurularda süre ilk ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Kamu İhale Bülteni’nde yayımlanan ilan, ilk ilan olarak kabul edilir.
İHALE SÜRECİNDE DEĞİŞİKLİK VE ZEYİLNAME
İlan yapıldıktan sonra ön yeterlik ve ihale dokümanında değişiklik yapılmaması esastır. Değişiklik yapılması zorunlu olursa bunu gerektiren sebep ve zorunluluklar bir tutanakla tespit edilerek önceki ilanlar geçersiz sayılır ve iş yeniden aynı şekilde ilan olunur. Ancak, ilan yapıldıktan sonra tekliflerin hazırlanmasını veya işin gerçekleştirilmesini etkileyebilecek maddi veya teknik hatalar veya eksikliklerin idarece tespit edilmesi veya isteklilerce yazılı olarak bildirilmesi halinde ihale dokümanında değişiklikler yapılabilir. Yapılan bu değişikliklere zeyilname denir. Zeyilname, son teklif verme gününden en az 10 gün öncesinde bilgi sahibi olmalarını temin edecek şekilde ihale dokümanı alanların tamamına gider. Ek süreye ihtiyaç duyulması halinde ihale tarihi bir defaya mahsus olmak üzere en fazla 20 gün zeyilname ile ertelenebilir.
İHALE İŞLEMLERİNE KARŞI BAŞVURU MERCİİ
Şikayet başvuruları İdareye, itirazen şikayet ise Kuruma hitaben bir dilekçe ile yazılır. Posta yoluyla yapılan başvurularda postadaki gecikmeler dikkate alınmaz; sorumluluk başvuru sahibine aittir. Dilekçeyi teslim eden kişinin başvuru sahibinin yetkili kişisi olmasına gerek yoktur. Faks yada elektronik ortamda şikayet mümkün değildir
İSTİSNA KAPSAMINDAKİ İHALELERE İLİŞKİN BAŞVURU VE YARGI SÜRECİ
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu‟na tabi olan idareler, istisna kapsamındaki ihalelerine ilişkin esas ve usulleri, genellikle kendilerinin çıkardığı yönetmelik, yönerge vb. düzenleyici işlemlerle belirlemektedir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu‟nun 3 üncü maddesi “İstisnalar” başlığını taşımakta, yasaklama ve ceza hükümleri hariç olmak üzere, kanunda düzenlenen esas ve usullere tabi olmaksızın, idarelerin kendi belirledikleri yöntemlerle yapacakları, istisna kapsamındaki ihaleleri düzenlemektedir. İstisna hükümlerinin sınırlayıcı ve dar yoruma tabi olmasının doğal sonucu olarak, 3 üncü maddede istisnalar tek tek sayılmaktadır. İdarelerin, Kanunun 3 üncü maddesinde düzenlenen ihalelerine yönelik olarak özel bir idari başvuru türü bulunmamaktadır. Şikayet ve itirazen şikayet, Kanun kapsamındaki ihalelere yönelik idari başvuru yolları olup, Kamu İhale Kurulu tarafından istisna kapsamındaki ihale işlemlerine yönelik itirazen şikayet başvurularının görev yönünden reddine karar verilmektedir. Zira Kanunun 53 üncü maddesi gereğince Kamu İhale Kurumu, Kanun kapsamındaki ihalelere yönelik itirazen şikayet başvurularını incelemekle görevlidir. Bununla birlikte, istisna kapsamında olmadığı halde Kanunda düzenlenen esas ve usullere uyulmadan gerçekleştirilen ihalelere yönelik olarak yapılan başvurularda, Kamu İhale Kurulu, başvuru konusu ihalenin Kanun kapsamında olduğu tespit ederse, ihalenin iptaline karar veremese dahi, meselenin soruşturulması için ilgili idareye bilgi verilmesine karar vermektedir.
Sonuç olarak, idarelerin istisna kapsamındaki ihale işlemlerinin ya da uygulamalarının hukuka aykırı olduğunu düşünen ilgililerin genel idari başvuru yoluna gitmesi gerekmektedir. İlgililer, istisna kapsamındaki ihale işlemlerine yönelik olarak, İYUK‟un 11 inci maddesine dayanarak idareye başvurabileceği gibi doğrudan doğruya idari yargıda iptal davası da açabilecektir.
Her hakkı saklıdır. Bu yazı içeriğinde yer alan bilgiler, eteysehukuk.com a atıf yapılmaksızın kullanılamaz. Atıf yapmadan, kısmen veya tamamen alıntı yapılması halinde ilgililer hakkında hukuki ve cezai yollara müracaat edilecektir.