Kaçakçılık Suçu Nedir? (5607 K. md.3)
Kaçakçılık suçu, yurda giriş veya çıkışı gümrüğe tabi bir eşyanın gümrük işlemleri yapılmadan ülkeye sokulması veya ülkeden çıkarılmasıdır. Gümrük işlemleri, devletin bazı mali hakları elde etmesine ve gümrükten geçen eşyanın standardını tespit etmeye yaradığından tüm kaçakçılık suçları kamu zararına neden olmaktadır. Kaçakçılık suçu nedeniyle oluşan kamu zararı eşyanın gümrüğe tabi tutulmamasından kaynaklandığından, uygulamada bu suça “gümrük kaçakçılığı suçu” da denilmektedir.
Gümrük işlemi, malın ithal veya ihraç edilebilmesi için gerekli olan tüm vasıfların, malın cinsi, miktarı, ağırlığı, markası gibi özelliklerin tespit edildiği işlemleri kapsamaktadır. Manifesto veya giriş beyannamesinin verilmesi, eşyanın kontrol edilmesi, gümrük vergilerinin tespiti ve ödenmesi gibi işlemler gümrük işlemi olarak kabul edilmektedir.
Kaçakçılık suçları, belli usullere ve mali yükümlülüklere aykırı bir şekilde herhangi bir şeyin yurtdışına çıkarılması veya ülkeye girişinin sağlanması ile oluştuğundan kural olarak her türlü eşya kaçakçılık suçunun konusu olabilir. Kaçakçılık suçları uygulamada gümrük kaçakçılığı, alkol ve sigara kaçakçılığı, akaryakıt (petrol) kaçakçılığı vb. gibi isimlerle anılmaktadır.
Genel Olarak Akaryakıt Kaçakçılığı Suçu Kavramı
Kaçak akaryakıt tanımı önceleri 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 2/21. Maddesinde tanımlanmış idi. Ancak daha sonra 6455 sayılı kanunun 35. Maddesindeki düzenleme ile kaçak akaryakıt tanımı için 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa atıf yapılmıştır.
5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunun 2/c. fıkrasında ise akaryakıt; ‘Benzin, gaz yağı, jet yakıtı, motorin, fuel-oil, sıvılaştırılmış petrol gazları, doğal gaz gibi akaryakıt ürünleri ile akaryakıt yerine kullanılan petrol türevleri ve bunların karışımları ile akaryakıt yerine kullanılan diğer ürünleri’ şeklinde sayılmıştır. Kanun maddesinden de anlaşılacağı üzere kanun koyucu burada akaryakıtı tahdidi olarak saymamıştır. Akaryakıt yerine kullanılan diğer ürünler denilmek suretiyle kanunda sayılan cinslerin dışında da akaryakıt türü olabileceği hüküm altına alınmıştır.
5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunun 3/11. Maddesinde düzenlenen akaryakıt kaçakçılığı suçu:
‘Ulusal marker uygulamasına tabi olup da, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun belirlediği seviyenin altında ulusal marker içeren veya hiç içermeyen akaryakıtı;
a) Ticari amaçla üreten, bulunduran veya nakleden,
b) Satışa arz eden veya satan,
c) Bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla satın alan, kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Ancak, marker içermeyen veya seviyesi geçersiz olan akaryakıtın kaçak olarak yurda sokulduğunun anlaşılması hâlinde, onuncu fıkra hükmüne istinaden cezaya hükmolunur.’ Şeklinde düzenlenmiştir.
Yaptırım Ve Ceza Muhakemesine İlişkin Hükümler
İnceleme konusu suçun temel cezası KMK’nin m. 3/1’nci fıkrasında, “bir yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezası” olarak öngörülmüştür. Ancak, ülkeye kaçak akaryakıt sokma suçu bakımından KMK m. 3/10’ncu fıkrası uygulanacaktır. Buna göre yaptırım “iki katına kadar artırılır, ancak bu fıkranın uygulanması suretiyle verilecek ceza üç yıldan az olamaz”. Dolayısıyla, KMK m. 3/1’nci fıkraya göre belirlenecek ceza aralığı üç yıldan on yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası aralığında olacaktır. Maddede hapis cezası ve adli para cezası seçimlik öngörülmediğinden birlikte hükmedilecektir. KMK m. 3/1’nci fıkranın ikinci cümlesindeki nitelikli hal söz konusu ise, bu durumda üç yıl ile on yıl arasında belirlenecek hapis cezası ile adli para cezasının (on bin güne kadar), üçte birinden yarısına kadar artırılması gerekecektir. Kaçak akaryakıtın gümrük kapıları dışında bir yerden ülkeye sokulması halinde ilk olarak KMK m. 3/1’nci fıkranın ikinci cümlesindeki nitelikli hal uygulanacak daha sonra KMK m. 3/10’ncı fıkraya göre ceza belirlenecektir. Ülkeye kaçak akaryakıt sokma suçu örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse KMK’nin m. 4/1’nci fıkrasına göre; toplu olarak işlenmiş ise KMK’nin m. 4/2’nci fıkrasına göre cezalar artırılacaktır. Ülkeye kaçak akaryakıt sokma suçu teşebbüs aşamasında kalsa bile KMK’nin m. 3/21’nci fıkrasına göre faile tamamlanmış suçtan yaptırım uygulanacaktır. KMK’nin m. 4/3’ncü fıkrasında, “Bu Kanunda tanımlanan suçların, tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde veya yararına işlenmesi halinde, ayrıca bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur” denilerek tüzel kişiler bakımından da yaptırım öngörülmüştür. Nitekim, petrol piyasasında faaliyet gösteren lisans sahipleri genellikle tüzel kişilerden oluşmaktadır. Bu durumda, TCK’nin 60’ncı maddesi itibariyle tüzel kişilere faaliyet izninin iptali ve/veya müsadere hükümlerinin uygulanması gündeme gelecektir. Ayrıca, kaçakçılık suçlarının işlendiği yönündeki mahkeme kararlarının kesinleşmesi ile lisans sahiplerinin lisansı EPDK tarafından iptal edilecektir (PPK m. 20/2). Suç konusu akaryakıt ise KMK m. 13150 gereği TCK m. 54-55 hükümlerine göre müsadere edilecektir. TCK’ye göre müsaderenin yapılabilmesi için akaryakıtın iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmaması ve kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılması veya suçun işlenmesine tahsis edilmesi ya da suçtan meydana gelmesi gereklidir. Ayrıca, suçun işlenmesinde kullanılan akaryakıt, kamu güvenliği ve kamu sağlığı açısından tehlikeli de olmalıdır. Eğer kaçak akaryakıtın müsaderesi imkansızsa, TCK’nin m. 54/2’nci fıkrasına göre akaryakıtın gümrüklenmiş değeri (KMK m. 15) kadar paranın müsaderesi gerekecektir. Diğer taraftan KMK m. 10 düzenlemesi ile kaçak akaryakıt naklinde kullanılan taşıta CMK m. 128/4’ncü fıkrasına göre el konulacaktır. KMK m. 10/2’nci fıkraya göre el konulan araç, şartlar gerçekleştiği takdirde, alıkonabilecektir. Alıkonulan aracın iadesi için, alıkonma tarihinden itibaren otuz gün içerisinde aracın değeri kadar teminatın gümrük idaresine teslim edilmesi gerekmektedir. Aracın değerinden kastedilen, kara taşıtlarında kasko değeri; deniz taşıtlarında tekne ve makine sigortasına esas teşkil eden değer, sigortasız taşıtlar ile hava ve demiryolu taşıtlarında ise piyasa değeridir (KMK m. 10/3). Aksi takdirde, soruşturma ve kovuşturma sonucu beklenmeden derhal tasfiye işlemi gerçekleştirilecektir. KMK m. 3/1’nci fıkra kapsamında ülkeye kaçak olarak sokulan akaryakıtın muhafazası ise yakalandığı il özel idaresine, il özel idaresi bulunmuyorsa defterdarlığa, yakalanan akaryakıtın miktarı, cinsi ve özelliklerini gösteren bir tutanakla teslim edilmektedir (KMK m. 11/8). Kaçak akaryakıtın muhafaza edilmesi, depolanması, yüklenmesi, boşaltılması veya nakliyesi gibi masraflarda aynı minvalde il özel idaresi ya da defterdarlık tarafından karşılanmaktadır. KMK’de akaryakıt kaçakçılığı suçlarıyla ilgili olarak eşya ve kazanç müsaderesi hükümlerine de yer verilmiştir. KMK’nin 13’ncü maddesindeki hükme göre kaçak akaryakıt taşıma aracının müsadere edilebilmesi için akaryakıtın, suçun işlenmesini kolaylaştıracak ya da fiilin ortaya çıkmasını engelleyecek şekilde özel olarak hazırlanmış gizli tertibat içerisinde saklanmış veya taşınmış olması; kaçak akaryakıtın, taşıma aracı yüküne göre miktar veya hacim bakımından tamamını veya ağırlıklı bölümünü oluşturması veya naklinin bu aracın kullanımını gerekli kılması; taşıma aracındaki kaçak akaryakıtın, Türkiye’ye girmesi veya Türkiye’den çıkması yasak veya toplum veya çevre sağlığı açısından zararlı maddelerden olması şartlarından birini sağlaması halinde söz konusu olacaktır. Suçun soruşturulması ve kovuşturulması ise re’sen yürütülecek ve görevli mahkeme ise asliye ceza mahkemesi olacaktır (KMK m. 17).
Her hakkı saklıdır. Bu yazı içeriğinde yer alan bilgiler, eteysehukuk.com a atıf yapılmaksızın kullanılamaz. Atıf yapmadan, kısmen veya tamamen alıntı yapılması halinde ilgililer hakkında hukuki ve cezai yollara müracaat edilecektir.